Misschien ligt het niet aan de zorg, maar aan waar je werkt.

Ik spreek elke week sollicitanten en wat ik vaak hoor is twijfel. Twijfel of ze nog wel door willen in de zorg. Niet omdat ze het vak niet meer mooi vinden. Wel omdat ze ergens onderweg iets zijn kwijtgeraakt: de tijd voor de bewoner, het vertrouwen vanuit hun werkgever, de ruimte om zelf beslissingen te nemen. En eerlijk: ik snap het. De cijfers laten zien dat veel zorgmedewerkers vastlopen. Maar ik denk ook dat het probleem ergens anders zit dan veel mensen denken. En juist daarom schrijf ik dit op.

De cijfers liegen niet

Even de feiten op tafel, want anders blijft het bij gevoel.

De Staat van de Arbeidsmarkt 2025 van AZW (gepubliceerd januari 2026) rekent het kil uit: zelfs als het kabinet zijn beleidsplannen volledig uitvoert, komen we in 2035 ruim 261.000 mensen tekort. Ter vergelijking: dat is bijna twee keer het inwoneraantal van Den Bosch. En dat is het gunstige scenario.
Bron: AZW Staat van de Arbeidsmarkt 2025

Het Preventieplan voor zorg en welzijn (november 2025, opgesteld door IZZ, PGGM en FWG op basis van data van 1,5 miljoen professionals) laat zien: elke werkdag zitten ruim 80.000 collega's thuis. Niet één of twee dagen. Dagelijks. Een groot deel van hun verzuim is werkgerelateerd, en dus theoretisch te voorkomen. Bron: Preventieplan zorg en welzijn / CHRO, november 2025

Schrikbarend. In de Stand van de Zorg 2025 van de NZa staat één cijfer dat je niet meer uit je hoofd krijgt: ruim 1 op de 5 zorgprofessionals zit nu te denken aan vertrek. Niet ooit. Binnen het jaar. In de gehandicaptenzorg loopt dat op tot 37 procent, blijkt uit een FNV-peiling onder 12.394 medewerkers.

De rode draad: dit zijn geen ver-van-mijn-bed-cijfers. Dit zijn jouw collega's. En misschien herken je er iets van.

Het ligt niet aan de zorg. Het ligt aan hoe zorg is georganiseerd.

Hier wordt het interessant. Want als je vraagt waarom mensen vertrekken, krijg je niet het antwoord dat je verwacht.

Het PFZW-uitstroomonderzoek 2024 (6.500 respondenten, inmiddels de vierde meting in zes jaar) zet vertrekredenen op een rij. Op nummer één: management en de organisatie. 35 procent van de vertrekkers noemt dit als hoofdreden. Daarna komt pas de inhoud van het werk (34 procent), de werkdruk (28 procent) en collega's of werksfeer (25 procent). 77 procent vertrekt vrijwillig. Niet omdat ze niets anders kunnen. Omdat ze niets anders meer willen.

Lees dat nog een keer: de organisatie, niet het werk en niet de cliënten, staat bovenaan in dit terugkerende onderzoek. De manier waarop het werk is ingericht.

Jet Bussemaker, voorzitter Raad voor Volksgezondheid en Samenleving, november 2020

En de regeldruk dan? Driekwart van de verpleegkundigen merkte geen verbetering in de registratielast, en bijna de helft is dagelijks meer dan een uur kwijt aan administratie (V&VN-peiling 2019, N=6.221). Vijf jaar verder lijkt er weinig veranderd: het Preventieplan van 2025 noemt registratielast nog steeds als een van de hoofdoorzaken van vertrek.

Het gaat dus niet om de mensen voor wie je zorgt. Het gaat om wie er boven je hangt en hoeveel formulieren je moet invullen voordat je iets mag doen.

Hoe wij bij Onder de Bomen er anders naar kijken

Onder de Bomen is in 2016 opgericht door Sabien, Jasper, Floris en Daan. Vier mensen die zelf in de zorg werkten, en die het anders wilden. Niet als marketingverhaal, maar als organisatievorm.

Wij hebben geen teamleiders. Geen managers. Niet één. Werken in de zorg zonder managers klinkt voor sommige mensen als chaos, maar het is precies andersom: je krijgt regie over je eigen werk en de mensen die je begeleidt. Bij ons is begeleider én persoonlijk begeleider één rol. Je bent niet de uitvoerder van een plan dat iemand anders heeft geschreven. Je voert zelf de regie over jouw bewoners.

Vertrouwen krijg je vooraf. Niet pas nadat je het verdiend hebt door een half jaar braaf de juiste vinkjes te zetten. Je hebt korte lijnen met gedragsdeskundigen die meedenken, niet voorschrijven. En 2 procent van onze omzet gaat jaarlijks naar opleiding van onze medewerkers. Dat is geen mooi getal voor een brochure: dat is het budget waarmee je doorgroeit.

We werken op dit moment vanuit Nijmegen, Arnhem, Veghel, Megen, Apeldoorn, Uden en Den Bosch, met jongeren, gezinnen en volwassenen met LVB, psychiatrische kwetsbaarheid, middelengebruik of trauma. In 2025 zijn we gegroeid van 570 naar 802 cliënten. Dat lukt niet als platte organisatie, tenzij de mensen op de werkvloer het zelf willen.

Onze overtuiging is simpel: medewerker centraal levert goede zorg. Niet andersom.

Wat dat in de praktijk betekent voor jou

Concreet, want anders blijft het abstract.

Je maakt zelf je rooster met je team. Geen planner die jou belt om te zeggen dat je weekend toch niet doorgaat. Je beslist samen met je collega's hoe jullie de week indelen.

Je schrijft het ondersteuningsplan van jouw bewoner zelf. Geen plangesprek waarin iemand die de cliënt nooit heeft ontmoet, vertelt wat het doel moet zijn voor het komende jaar.

Heb je een vraag over gedrag of medicatie? Je belt direct met een gedragsdeskundige. Geen formulier, geen wachten op een teamoverleg over twee weken.

Wil je een opleiding, een verdieping, een training? Je vraagt het en in de meeste gevallen kan het. Dat is wat die 2 procent betekent in de praktijk.

Heb je een idee om iets in het huis anders te doen? Ga het gewoon proberen. Autonomie is bij ons niet een woord op de website. Het is hoe de dag begint.

Geen managers betekent niet: geen structuur. Het betekent: structuur die jou ondersteunt, in plaats van controleert.

Nuance: wij zijn niet de enige en geen oplossing voor iedereen

Voordat dit klinkt alsof wij denken dat we het wiel hebben uitgevonden: dat doen we niet. In Nederland zijn meer zorgorganisaties die het goed doen. Onder de Bomen staat in een rij van organisaties die hetzelfde proberen. Niet alleen.

En de eerlijkheid gebiedt te zeggen: de manier waarop wij het organiseren is niet dé oplossing voor alles wat er mis gaat in de zorg. De cijfers in dit artikel hebben veel oorzaken, en organisatievorm is er één van. Werkdruk, financiering, agressie, regeldruk vanuit de overheid en verzekeraars: dat los je niet op met alleen het schrappen van een managementlaag.

Ook bij Onder de Bomen hebben we verzuim. Ook bij ons gaan collega's weleens weg. Ook wij hebben slechte weken, lopen tegen dingen aan en moeten dingen opnieuw uitvinden. Wie iets anders beweert, verkoopt je iets.

En misschien wel het belangrijkste: Onder de Bomen is niet geschikt voor iedereen. Werken zonder teamleider klinkt op een blog aantrekkelijk, maar in de praktijk vraagt het echt iets anders van je. Je moet zelf knopen doorhakken zonder dat iemand je dat opdraagt. Je moet collega's aanspreken als iets niet loopt, in plaats van dat te delegeren naar 'het management'. Je moet je eigen ontwikkeling regie nemen, en niet wachten tot iemand een functioneringsgesprek inplant. Je moet kunnen omgaan met onduidelijkheid die hoort bij een organisatie die niet alles van bovenaf dichtspijkert.

Voor sommige mensen is dat heerlijk. Voor anderen is het ongemakkelijk. Allebei is goed. We zoeken collega's die het eerste herkennen.

Bronnen